Burun içi yapıların, hava yolu fonksiyonlarının ve estetik dengenin birlikte değerlendirilerek daha sağlıklı nefes alma ve yüzle uyumlu sonuçlar hedefleyen kişiye özel cerrahi yaklaşım.
Fonksiyonel burun cerrahisi, burundaki yapısal problemlere bağlı nefes alma güçlüğünün değerlendirilmesi ve gerekli durumlarda hava yolunu iyileştirmeye yönelik cerrahi düzenlemelerin yapılmasıdır. Operasyon; septum deviasyonu, nazal valf darlığı veya çökmesi, konka büyümesi ve dış burun yapısındaki deformiteler gibi farklı anatomik problemlere yönelik işlemleri kapsayabilir.
Her burun tıkanıklığının nedeni aynı değildir. Bazı kişilerde problem burun içindeki septumdan kaynaklanırken bazılarında nazal valf bölgesi, konkalar veya birden fazla anatomik yapı birlikte etkili olabilir. Bu nedenle fonksiyonel burun cerrahisi standart bir operasyon değil, tıkanıklığın nedenine göre kişiye özel planlanan bir cerrahi yaklaşımdır.
Fonksiyonel burun cerrahisi, temel amacı burun görünümünü değiştirmekten ziyade burun hava yolundaki yapısal sorunları değerlendirmek ve nefes alma fonksiyonunu iyileştirmek olan cerrahi işlemleri ifade eder.
Fonksiyonel cerrahi kapsamında kişinin anatomisine göre;
Septum eğriliği düzeltilebilir,
Nazal valf bölgesi desteklenebilir,
Burun yan duvarındaki çökme değerlendirilebilir,
Büyümüş konkalar küçültülebilir,
Burun travmalarına bağlı hava yolu bozuklukları ele alınabilir,
Dış burun eğriliği ile birlikte bulunan fonksiyonel problemler düzeltilebilir,
Gerekli durumlarda fonksiyonel ve estetik işlemler aynı cerrahi plan içerisinde gerçekleştirilebilir.
Rinoplastinin uygulanma nedeni estetik, fonksiyonel veya her ikisi birden olabilir. Cerrahi planlama sırasında septum, nazal valf, konkalar ve gerektiğinde diğer burun yapıları birlikte değerlendirilebilir.
Burun tıkanıklığı tek bir nedene bağlı olmayabilir. Sağlıklı bir değerlendirmede nefes alma sorununa katkıda bulunabilecek farklı anatomik ve mukozal faktörlerin birbirinden ayrılması gerekir.
Yapısal nedenler arasında özellikle;
Septum deviasyonu,
Nazal valf darlığı veya çökmesi,
Konka hipertrofisi,
Dış burun deformiteleri,
Travma sonrası burun yapısındaki değişiklikler
yer alabilir. Ayrıca alerjik veya alerjik olmayan rinit gibi durumlar da burun içindeki dokuların şişmesine ve tıkanıklığa katkıda bulunabilir.
Bu nedenle yalnızca “burnumdan nefes alamıyorum” şikâyeti üzerinden hangi cerrahinin gerekli olduğu belirlenemez.
Burun boşluğunu sağ ve sol olmak üzere iki bölüme ayıran kemik ve kıkırdak yapı nazal septum olarak adlandırılır.
Septumun orta hattan belirgin biçimde sapması septum deviasyonu olarak ifade edilir. Belirgin bir deviasyon burun pasajlarından birini daraltabilir ve hava akımını azaltarak nefes almayı güçleştirebilir.
Septum deviasyonunda görülebilecek şikâyetler arasında;
Bir veya iki burun deliğinden nefes almakta zorlanma,
Tek taraflı belirgin burun tıkanıklığı,
Gece ağızdan nefes alma,
Bazı kişilerde burun kanaması,
Burun içindeki hava akımının yetersiz olduğu hissi
bulunabilir.
Her septum eğriliği ameliyat gerektirmez. Cerrahi değerlendirme genellikle eğriliğin kişinin şikâyetlerine ve yaşam kalitesine etkisi dikkate alınarak yapılır.
Septoplasti, eğri veya yer değiştirmiş nazal septumun düzeltilmesine yönelik cerrahi işlemdir.
Operasyon sırasında gerekli görülen kemik ve kıkırdak bölümler yeniden şekillendirilebilir, konumlandırılabilir veya belirli bölümleri çıkarılıp yeniden düzenlenebilir. Temel amaç septumun burun hava yolunu daraltan bölümlerini düzeltmektir.
Septoplasti çoğunlukla burun içerisinden gerçekleştirilebilir. Ancak burundaki deformitenin özelliklerine göre farklı cerrahi yaklaşımlar gerekebilir.
Septoplastinin temel amacı dış burun görünümünü değiştirmek değildir.
Ancak burun septumu dış burun yapısıyla yakın anatomik ilişki içerisindedir. Özellikle belirgin eğriliklerin veya daha kapsamlı yapısal deformitelerin bulunduğu bazı vakalarda yalnızca septuma yönelik müdahale yeterli olmayabilir.
Septum problemi dış burun eğriliğiyle birlikteyse veya burun kemikleri septumu etkiliyorsa daha kapsamlı bir fonksiyonel septorinoplasti planlaması değerlendirilebilir. Mayo Clinic de bazı septum deformitelerinde burun kemikleri veya destekleyici kıkırdak yapıların cerrahi planlamaya dahil edilebildiğini belirtmektedir.
Nazal valf, burun hava yolunun en dar bölgelerinden birini oluşturan ve burundan geçen hava miktarında önemli rol oynayan anatomik alandır.
Nazal valf problemleri genel olarak statik veya dinamik olabilir.
Statik nazal valf darlığında hava yolu anatomik olarak zaten dar olabilir. Dinamik nazal valf probleminde ise nefes alırken burun yan duvarında içeri doğru hareket veya çökme görülebilir.
Bu nedenle bazı kişilerde burun içerisi açık görünmesine rağmen derin nefes alırken tıkanıklık hissi ortaya çıkabilir.
Nazal valf çökmesi, burundaki hava yolunun dar bölgelerinden birinde yeterli yapısal desteğin bulunmaması veya nefes alma sırasında burun yan duvarının içeri doğru hareket etmesiyle oluşabilen fonksiyonel problemdir.
Nazal valf problemi;
Doğuştan anatomik özelliklerle,
Burun travmalarıyla,
Önceki burun ameliyatlarıyla,
Burun destek yapılarındaki zayıflamayla
ilişkili olabilir.
Değerlendirmede burun dışarıdan ve içeriden incelenir. Nazal valf disfonksiyonu tanısında hasta öyküsü ve fizik muayene temel öneme sahiptir; endoskopi ise eşlik eden diğer burun tıkanıklığı nedenlerinin değerlendirilmesinde kullanılabilir.
Nazal valf cerrahisinde uygulanacak yöntem, problemin hangi bölgede bulunduğuna ve burun destek yapılarının durumuna göre belirlenir.
Cerrahi sırasında;
Kıkırdak greftlerle destek sağlanması,
Burun yan duvarının güçlendirilmesi,
Valf açısının genişletilmesi,
Kıkırdakların yeniden konumlandırılması,
Belirli askı veya destek tekniklerinin uygulanması
gibi yöntemlerden yararlanılabilir.
AAO-HNS, nazal valf onarımının tek başına veya septoplasti ve konka küçültme gibi diğer hava yolu işlemleriyle birlikte gerçekleştirilebileceğini belirtmektedir.
Her zaman değil.
Septum deviasyonu ile nazal valf disfonksiyonu birbirinden farklı anatomik problemlerdir. Bir kişide yalnızca septum problemi bulunabileceği gibi septum deviasyonu ve nazal valf darlığı aynı anda da bulunabilir.
AAO-HNS’ye göre septoplasti ve konka cerrahisi nazal valf cerrahisini tamamlayabilir ancak valf problemine yönelik cerrahinin yerine geçmez. Birden fazla anatomik problem mevcutsa uygun hastalarda bunların aynı cerrahi süreçte değerlendirilmesi mümkündür.
Bu nedenle burun tıkanıklığı bulunan kişide yalnızca septuma bakmak yerine hava yolunun tamamının değerlendirilmesi önemlidir.
Konkalar, burun içerisinde bulunan ve solunan havanın nemlendirilmesi, ısıtılması ve düzenlenmesine katkıda bulunan yapılardır.
Özellikle alt konkaların çevresindeki mukozanın belirgin şekilde şişmesi veya büyümesi konka hipertrofisi olarak adlandırılır ve burun tıkanıklığına katkıda bulunabilir.
Konka büyümesi;
Alerjik rinit,
Alerjik olmayan rinit,
Üst solunum yolu enfeksiyonları,
Kronik rinosinüzit,
Bazı ilaçlar,
Hormonal değişiklikler
gibi farklı nedenlerle ilişkili olabilir.
Bu nedenle her konka büyümesi doğrudan cerrahi yöntemlerle tedavi edilmez.
Konka hipertrofisinin tedavisi öncelikle probleme neden olan duruma göre planlanır.
Bazı kişilerde tuzlu su uygulamaları, antihistaminik veya steroid içerikli burun spreyleri gibi medikal tedaviler değerlendirilebilir. Medikal tedaviye rağmen belirgin şikâyeti devam eden uygun hastalarda konkaların boyutunu azaltmaya yönelik cerrahi yöntemler gündeme gelebilir.
Cerrahinin temel amacı yalnızca konkayı küçültmek değil, burun hava yolunu genişletirken konkanın fizyolojik işlevini mümkün olduğunca korumaktır.
Konka cerrahisi gerektiğinde septoplasti veya diğer fonksiyonel burun cerrahileriyle birlikte gerçekleştirilebilir.
Fonksiyonel septorinoplasti, burun içerisindeki hava yolunu etkileyen yapıların yanı sıra dış burun iskeletinin de cerrahi olarak yeniden düzenlenmesi gereken durumlarda uygulanan daha kapsamlı bir yaklaşımdır.
Örneğin;
Belirgin eğri burun,
Travma sonrası oluşmuş deformite,
Septum eğriliğiyle birlikte dış burun eğriliği,
Nazal valf bölgesindeki yapısal yetersizlik,
Burun iskeletinin hava yolunu daraltması
gibi durumlarda yalnızca septoplasti yeterli olmayabilir.
Rinoplasti estetik, fonksiyonel veya her iki amaçla birlikte uygulanabilir ve cerrahi plan içerisinde septum, nazal valf ve konkalar gibi yapılar yer alabilir.
Fonksiyonel burun cerrahisi ile estetik rinoplastinin temel hedefleri farklıdır ancak bazı kişilerde iki yaklaşım aynı operasyon içerisinde bir araya gelebilir.
| Fonksiyonel Burun Cerrahisi | Estetik Burun Cerrahisi |
|---|---|
| Temel odak burun hava yoludur. | Temel odak burun görünümüdür. |
| Nefes alma sorununa neden olan yapılar değerlendirilir. | Burun şekli ve yüz oranları değerlendirilir. |
| Septum, nazal valf ve konkalar ön planda olabilir. | Burun sırtı, kemikler, burun ucu ve dış görünüm ön plandadır. |
| Dış görünümün değiştirilmesi her zaman gerekli değildir. | Görsel değişiklik cerrahi planın temel parçalarından biridir. |
| Gerektiğinde estetik rinoplastiyle birlikte uygulanabilir. | Gerektiğinde fonksiyonel işlemlerle birlikte uygulanabilir. |
Bir hastada hem nefes alma problemi hem de burun görünümüyle ilgili değişiklik talebi bulunuyorsa her iki hedefin birlikte değerlendirilmesi mümkündür.
Dışarıdan belirgin şekilde eğri görünen bir burunda yalnızca estetik bir problem bulunmayabilir.
Burun kemikleri veya kıkırdak yapılarındaki eğrilik;
Septumun konumunu,
Burun pasajlarının genişliğini,
Nazal valf bölgesini,
Hava akımını
etkileyebilir.
Mayo Clinic, belirgin septum deviasyonunun burun pasajlarından birini daraltarak hava akımını azaltabileceğini ve bazı durumlarda dış burun görünümünün de eğri olabileceğini belirtmektedir.
Ancak dışarıdan eğri görünen her burunda mutlaka nefes alma problemi bulunacağı söylenemez. Fonksiyonel değerlendirme ayrıca yapılmalıdır.
Fonksiyonel burun cerrahisi;
Sürekli veya belirgin burun tıkanıklığı bulunan,
Tek taraflı nefes almakta zorlanan,
Septum deviasyonu bulunan,
Nazal valf darlığı veya çökmesi saptanan,
Konka büyümesine bağlı hava yolu problemi bulunan,
Travma sonrasında nefes alma sorunu gelişen,
Daha önceki burun ameliyatı sonrasında fonksiyonel problem yaşayan,
Dış burun deformitesiyle birlikte hava yolu darlığı bulunan
kişilerde değerlendirmeye alınabilir.
Cerrahiye uygunluk yalnızca şikâyete göre değil, fizik muayene ve gerekli görülen diğer değerlendirmeler sonucunda belirlenir.
Fonksiyonel burun cerrahisi öncesindeki değerlendirmede amaç, tıkanıklığın hangi yapıdan veya yapılardan kaynaklandığını belirlemektir.
Muayene sırasında genel olarak;
Burun dış yapısı,
Septum,
Burun pasajları,
Konkalar,
Nazal valf bölgesi,
Burun yan duvarları,
Önceki travma veya ameliyatlara ait değişiklikler,
Kişinin nefes alma şikâyetleri
değerlendirilir.
Nazal valf disfonksiyonunda tanı esas olarak öykü ve fizik muayeneyle konur. Endoskopik inceleme eşlik eden farklı burun tıkanıklığı nedenlerini araştırmak için yararlı olabilir.
Septum deviasyonunda da burun içi ve dışı birlikte değerlendirilir ve ek inceleme ihtiyacı kişiye göre belirlenir.
Fonksiyonel burun cerrahisinde tek bir standart operasyon tekniği bulunmaz.
Cerrahi yöntem tıkanıklığın kaynağına göre belirlenir.
Örneğin;
Septoplasti ile hava yolunu daraltan kemik ve kıkırdak bölümleri yeniden konumlandırılabilir veya şekillendirilebilir.
Burun yan duvarlarının veya valf bölgesinin kıkırdak greftleri ya da diğer destekleyici yöntemlerle güçlendirilmesi değerlendirilebilir.
Medikal tedaviyle yeterli düzelme sağlanmayan uygun hastalarda konka dokusunu koruyarak hava yolunu artırmaya yönelik küçültme yöntemleri uygulanabilir.
Septum, nazal valf ve konkalar gibi birden fazla anatomik bölgenin tıkanıklığa katkıda bulunduğu durumlarda işlemler aynı cerrahi plan içerisinde birlikte değerlendirilebilir.
Her operasyonda ek kıkırdak kullanılması gerekmez.
Ancak özellikle nazal valfin desteklenmesi veya burun iskeletindeki yapısal yetersizliklerin giderilmesi gereken durumlarda kıkırdak greftlerden yararlanılabilir.
Septumun belirli bölgelerindeki eğriliklerin düzeltilmesinde de spreader graft olarak adlandırılan kıkırdak destekler kullanılabilir.
Kıkırdak gerekip gerekmediği ve kullanılacak yöntemin türü kişinin mevcut burun anatomisine göre belirlenir.
İyileşme süreci yapılan işlemin kapsamına göre değişebilir.
Yalnızca septoplasti uygulanan bir kişiyle septum, nazal valf, burun kemikleri ve dış burun yapısının birlikte düzenlendiği bir kişinin iyileşme süreçleri aynı değildir.
Operasyon sonrasında;
Burun içerisinde şişlik,
Geçici tıkanıklık hissi,
Hassasiyet,
Hafif kanlı akıntı,
Dış burun yapısına müdahale edilmişse yüz ve burun çevresinde ödem veya morluk
görülebilir.
Septoplasti sonrasında burun içi dokuların daha stabil hale gelmesi birkaç ay sürebilir ve dokulardaki değişimin daha uzun süre devam etmesi mümkündür.
Bu nedenle ameliyattan hemen sonraki tıkanıklık hissi cerrahinin nihai fonksiyonel sonucunu göstermez.
Ameliyat sonrasındaki öneriler gerçekleştirilen cerrahi işlemlere göre farklılık gösterebilir.
Genel olarak;
Buruna darbe gelmesinden kaçınılması,
Burun temizliği konusunda hekimin önerilerine uyulması,
Erken dönemde burnu zorlayacak şekilde sümkürülmemesi,
Ağır fiziksel aktivitelerden belirli süre uzak durulması,
Kontrollerin aksatılmaması,
İlaçların yalnızca önerildiği şekilde kullanılması
gerekebilir.
Septoplasti sonrasında kanama ve şişlik riskini azaltmak amacıyla ağır egzersiz ve zorlayıcı aktivitelerin geçici olarak sınırlandırılması önerilebilir. Aktivitelere dönüş zamanı kişisel cerrahi plana göre belirlenmelidir.
Her cerrahi işlem gibi fonksiyonel burun cerrahisinin de olası riskleri bulunmaktadır.
Septoplasti ile ilişkili bildirilen riskler arasında;
Kanama,
Enfeksiyon,
Anesteziye bağlı komplikasyonlar,
Burun tıkanıklığının tamamen geçmemesi,
Septum perforasyonu,
Burun şeklinde değişiklik,
Koku duyusunda değişiklik,
Geçici his değişiklikleri
yer alabilir.
Konka ve nazal valf cerrahilerinin kendilerine özgü riskleri de bulunabilir. Bu nedenle kişisel risklerin operasyon öncesinde planlanan işlemlere göre hekimle görüşülmesi gerekir.
Ameliyatın hemen ardından burun içerisindeki ödem nedeniyle nefes alma geçici olarak zorlaşabilir.
Şişlik azaldıkça hava yolu kademeli biçimde açılabilir. Septoplasti sonrasında dokuların daha stabil hale gelmesi birkaç ay sürebilir ve iyileşme kişiden kişiye değişebilir.
Sonucun zamanı;
Uygulanan ameliyatın kapsamına,
Septumun durumuna,
Nazal valf cerrahisi yapılıp yapılmadığına,
Konkalara müdahale edilip edilmediğine,
Kişinin iyileşme özelliklerine
göre farklılık gösterir.
Bu nedenle operasyonun ilk günlerindeki nefes alma durumu üzerinden nihai sonuç değerlendirilmemelidir.
Cerrahinin amacı anatomik olarak düzeltilebilir tıkanıklık nedenlerini ortadan kaldırmak veya azaltmaktır ancak her hastada belirli bir sonucun garanti edilmesi mümkün değildir.
Septoplasti sonrasında birçok hastada septum deviasyonuyla ilişkili nefes alma şikâyetlerinde iyileşme görülebilse de sonuçlar kişiden kişiye değişebilir ve bazı hastalarda şikâyetler devam edebilir.
Bunun nedenlerinden biri burun tıkanıklığının birden fazla anatomik veya mukozal faktöre bağlı olabilmesidir. Nazal valf problemi bulunan bir hastada yalnızca septumun düzeltilmesi örneğin valf problemine yönelik bir tedavinin yerine geçmez.
Fonksiyonel burun cerrahisi fiyatları, yapılması gereken işlemlerin kapsamına göre değişiklik gösterebilir.
Fiyatlandırmayı etkileyebilecek başlıca faktörler arasında;
Yalnızca septoplasti yapılıp yapılmayacağı,
Nazal valf cerrahisi gerekip gerekmediği,
Konka küçültme işleminin planlanması,
Dış burun yapısına müdahale edilmesi,
Kıkırdak greft ihtiyacı,
Daha önce burun ameliyatı geçirilmiş olması,
Cerrahinin kapsamı ve hastane koşulları
yer alabilir.
Fonksiyonel burun cerrahisi tek tip bir operasyon olmadığı için muayene yapılmadan tüm hastalar için geçerli standart bir fiyat belirlenmesi doğru değildir.
Fonksiyonel burun cerrahisinin temel amacı burun hava yolunu etkileyen anatomik problemleri düzeltmektir. Ancak kişinin hem fonksiyonel hem estetik ihtiyacı bulunuyorsa iki amaç aynı cerrahi plan içerisinde birlikte değerlendirilebilir.
İlaçlar septumun kemik veya kıkırdak eğriliğini anatomik olarak düzeltmez. Ancak eşlik eden mukoza şişliği veya rinit gibi sorunların oluşturduğu belirtileri azaltabilir. Belirgin septum deviasyonunun cerrahi düzeltmesi septoplasti ile yapılır.
Evet. Septoplasti gerektiğinde dış burun görünümünü değiştiren rinoplasti işlemleriyle birlikte gerçekleştirilebilir. Böyle bir planlama fonksiyonel ve estetik ihtiyaçların birlikte değerlendirilmesini gerektirir.
Konka hipertrofisi ve septum deviasyonunun birlikte bulunduğu uygun hastalarda konka küçültme ve septoplasti aynı cerrahi süreçte gerçekleştirilebilir.
Nazal valf disfonksiyonunun değerlendirilmesinde hasta öyküsü ve fizik muayene temel unsurlardır. Nefes alırken burun yan duvarındaki çökme ve bazı muayene manevraları değerlendirmeye yardımcı olabilir. Endoskopi ise başka tıkanıklık nedenlerini belirlemek için kullanılabilir.
Sorun yalnızca septum deviasyonundan kaynaklanıyorsa septoplasti yeterli olabilir. Ancak nazal valf problemi, konka hipertrofisi veya başka bir tıkanıklık nedeni de varsa bunların ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Tampon veya silikon destek kullanımı gerçekleştirilen ameliyatın kapsamına ve cerrahın tercihine göre değişebilir. Septoplasti sırasında bazı hastalarda septumu desteklemek amacıyla silikon splintler veya kanamayı kontrol etmek için burun içi materyaller kullanılabilir.
Yalnızca burun içi yapılara yönelik sınırlı bir cerrahide görünümde belirgin değişiklik hedeflenmez. Ancak dış burun eğriliği, burun kemikleri veya destek yapılarının da düzeltilmesi gereken fonksiyonel septorinoplasti vakalarında dış görünümde değişiklik meydana gelebilir.
Fonksiyonel burun cerrahisinde en önemli aşamalardan biri, nefes alma probleminin gerçek kaynağının belirlenmesidir.
Burun tıkanıklığı yalnızca septum deviasyonundan kaynaklanmayabilir. Nazal valf disfonksiyonu, konka hipertrofisi, dış burun deformitesi veya bu problemlerin birkaçı aynı anda hava yolunu etkileyebilir.
Bu nedenle tedavi planının yalnızca tek bir anatomik yapıya odaklanmak yerine burun hava yolunun bütün olarak değerlendirilmesiyle oluşturulması gerekir.
Bazı kişilerde yalnızca septoplasti, bazı kişilerde konka cerrahisi veya nazal valf onarımı yeterli olabilirken daha kapsamlı yapısal problemlerde fonksiyonel septorinoplasti gerekebilir. Uygulanacak cerrahi yöntem, muayene sonucunda kişinin mevcut anatomisi ve nefes alma şikâyetleri birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.
